Wat is een opvullegaat en wat kun je er mee?
Laatst bijgewerkt: 12-10-2026
Een opvullegaat laat je partner ná jouw overlijden bepalen hoeveel de kinderen erven. Op zichzelf bespaart het zelden iets; in combinatie wel.
Het belangrijkste in het kort
- Een opvullegaat is een optie in je testament. Je partner beslist pas ná jouw overlijden of en hoeveel ervan wordt gebruikt.
- De vordering van je kinderen telt voor de erfbelasting lager mee dan het bedrag dat erop staat. Bij een partner van 67 is dat 52 procent.
- Daardoor betaal je bij het eerste overlijden vaak al niets, óók zonder opvullegaat. Het legaat verschuift de belasting dan alleen naar later.
- Het levert pas geld op samen met een renteclausule en een tweetrapsclausule. Je legt die drie samen vast als je online je testament opstelt, vanaf € 445.
Opvullegaat: uitleg in 2,5 minuut
In deze video laten we zien wanneer een opvullegaat niets oplevert en wanneer juist wél. Liever lezen? Hieronder staat alles uitgeschreven, inclusief de rekenvoorbeelden met de bedragen van 2026.
Opvullegaat: heb je het wel nodig? (rekenvoorbeeld 2026) · 2:37
Wat is een opvullegaat?
Een opvullegaat is een bepaling in je testament waarmee je langstlevende partner na jouw overlijden een bedrag naar zich toe mag halen dat anders bij de kinderen zou landen. Je partner mag dat helemaal doen, voor een deel, of helemaal niet. Je legt dus een mogelijkheid vast, geen bedrag.
Dat is bewust. Hoe de verdeling het gunstigst uitpakt, hangt af van de omvang van de nalatenschap, de leeftijd van je partner en de tarieven van dat moment. Die gegevens heb je vandaag niet. Door het als optie op te nemen in je testament geef je je partner de ruimte om het dan pas te beslissen.
Wat gebeurt er zonder opvullegaat?
Dan geldt de wettelijke verdeling. Je partner en je kinderen erven elk een gelijk deel, maar ze krijgen niet hetzelfde. Je partner krijgt alle goederen in handen: het huis, de bankrekeningen, de auto. Je kinderen krijgen geen spullen maar een geldvordering op je partner, die pas opeisbaar is als ook je partner overlijdt.
Let op: ben je niet getrouwd en heb je geen geregistreerd partnerschap, dan erft je partner niets. Ook niet met een samenlevingscontract. Dan is een testament geen optimalisatie maar een noodzaak.
Hoe werkt een opvullegaat?
Een rekenvoorbeeld met de bedragen van 2026. Mark en Eva zijn getrouwd en hebben twee kinderen, Julia en Mats. Ze hebben € 10.000 op de bankrekening en een huis met een overwaarde van € 290.000. Eva is 68 als Mark overlijdt.
De nalatenschap van Mark is € 150.000: de helft van de bankrekening en de helft van de overwaarde, want Eva was al eigenaar van de andere helft. Eva, Julia en Mats erven ieder € 50.000.
Eva betaalt niets. Haar verkrijging van € 50.000 blijft ruim onder de partnervrijstelling van € 828.035. Maar Julia en Mats hebben ieder een vrijstelling van € 26.230, en zij erven alle twee € 50.000.
Je zou dus verwachten dat er over € 23.770 per kind belasting betaald moet worden. Tegen 10 procent is dat € 2.377 per kind, bij elkaar bijna € 4.800 — geld dat vastzit in een huis en niet op de bankrekening staat. Precies daarvoor lijkt het opvullegaat bedoeld.
Alleen klopt die verwachting niet. In werkelijkheid is er in dit voorbeeld nul euro verschuldigd, en daar is het opvullegaat niet eens voor nodig. Dat komt door een rekenregel die op bijna geen enkele website wordt uitgelegd.
Het bedrag op papier is niet het bedrag dat telt
De Belastingdienst waardeert de vordering lager
Je kinderen moeten jaren op hun geld wachten en krijgen er geen rente over. Daarom telt hun vordering voor de erfbelasting lager mee dan het bedrag dat erop staat. Hoeveel lager, hangt af van de leeftijd van je langstlevende partner.
Het is geen korting die jij of je notaris regelt: het is een rekenregel uit de wet die de inspecteur toepast bij de aanslag. En hij geldt alléén als er géén rente wordt afgesproken.
Terug naar Julia en Mats. Eva is 68, en bij die leeftijd telt de vordering van de kinderen mee voor 52 procent. Hun vordering van € 50.000 telt voor de erfbelasting dus als € 26.000 — en dat is lager dan hun vrijstelling van € 26.230. Er hoeft geen cent betaald te worden.
Goed om te weten
Was Eva 78 geweest, dan telde de vordering voor 70 procent mee: € 35.000 per kind. Dan was er wél € 877 per kind verschuldigd geweest, en had het opvullegaat dus wel iets opgeleverd. Hoe ouder je langstlevende partner, hoe kleiner de korting en hoe eerder het legaat nuttig wordt.
Die korting is wettelijk vastgelegd en loopt per leeftijdsklasse. Hoe jonger je partner, hoe langer de kinderen moeten wachten en hoe lager de vordering wordt gewaardeerd.
| Leeftijd langstlevende | Vordering telt mee voor | Onbelast tot (per kind) |
|---|---|---|
| 60 tot 65 jaar | 40% | € 65.575 |
| 65 tot 70 jaar | 52% | € 50.442 |
| 70 tot 75 jaar | 58% | € 45.224 |
| 75 tot 80 jaar | 70% | € 37.471 |
| 80 tot 85 jaar | 76% | € 34.513 |
| 85 tot 90 jaar | 82% | € 31.988 |
| 90 jaar en ouder | 88% | € 29.807 |
Hoe lees je die laatste kolom?
De derde kolom is de praktische uitkomst, en die reken je uit met het voorbeeld erbij. Eva is 68, dus Julia's vordering telt voor 52 procent mee. De vraag is dan: hoe hoog mag het bedrag op papier zijn voordat haar vrijstelling van € 26.230 precies vol zit?
Dat is € 26.230 gedeeld door 0,52, oftewel € 50.442. Julia zit met haar € 50.000 dus net onder die grens. Was haar erfdeel € 60.000 geweest, dan telde daarvan € 31.200 mee, en was er over € 4.970 belasting verschuldigd.
Daar zit de fout die we in de praktijk het vaakst tegenkomen. Wie het opvullegaat afstemt op de kale kindvrijstelling van € 26.230, laat per kind bijna € 24.000 aan onbelaste ruimte liggen — en haalt dus veel meer naar de langstlevende toe dan nodig is. Dat voelt veilig, maar het kost bij het tweede overlijden geld. De vrijstellingen en tarieven van 2026 zeggen dus maar de helft van het verhaal; de leeftijd van je partner zegt de andere helft.
Wat levert een opvullegaat op?
Bij een groter vermogen bespaart het legaat bij het eerste overlijden, maar kost het bij het tweede meer. Neem hetzelfde gezin met een gezamenlijk vermogen van € 700.000, Eva 68 bij het eerste overlijden en vijftien jaar later het tweede. Dit zijn de uitkomsten.
| Stand | 1e overlijden | 2e overlijden | Totaal |
|---|---|---|---|
| Opvullegaat niet gebruikt, geen rente | € 6.887 | € 51.108 | € 57.995 |
| Opgevuld tot de vrijstelling, geen rente | € 0 | € 77.597 | € 77.597 |
| Idem, mét tweetrapsclausule | € 0 | € 64.352 | € 64.352 |
| Idem, mét tweetrapsclausule én 6% rente | € 4.842 | € 41.253 | € 46.095 |
Lees de tweede regel nog eens. Het opvullegaat op zichzelf kost in dit voorbeeld € 19.602 méér dan wanneer je het niet gebruikt. Bij het eerste overlijden betaal je niets, maar bij het tweede komt alles in één grote verkrijging per kind terecht en schiet een flink deel door naar het tarief van 20 procent.
De onderste regel is € 11.900 goedkoper dan de bovenste. Het verschil tussen de duurste en de goedkoopste stand is € 31.502 — op precies hetzelfde vermogen, met precies hetzelfde testament. Alleen anders afgesteld.
"Ik zie regelmatig aangiftes waarin het opvullegaat netjes is toegepast en er bij het eerste overlijden nul euro wordt betaald. Iedereen tevreden. Tot vijftien jaar later de tweede aanslag komt en het de familie veel meer kost dan wanneer ze niets hadden gedaan. Een opvullegaat is geen besparing, het is een schuif. Wat je ermee bespaart, hangt af van de twee andere schuiven ernaast."
Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris
Die twee andere schuiven zijn de renteclausule en de tweetrapsclausule. In het artikel over het verschil tussen een tweetrapstestament en een opvullegaat staat hoe die drie samenwerken.
Je testament thuis voorbereiden
Je ontwerpt je testament online, in je eigen tempo, en neemt het daarna telefonisch door met een specialist van Thuisnotaris. Welke combinatie bij jouw situatie past, bespreek je in dat gesprek. Pas daarna betaal je. Ondertekenen doe je in persoon bij een onafhankelijke notaris bij jou in de buurt. Eén akte kost vanaf € 445, samen met je partner vanaf € 599.
Wat zijn de voordelen van een opvullegaat?
Het grootste voordeel is dat je vandaag niets hoeft te kiezen. Je legt een optie vast die je partner later wel of niet gebruikt, met informatie die jij nu niet hebt.
- Je partner beslist later. Pas na jouw overlijden is bekend hoe groot de nalatenschap is, hoe oud je partner is en welke tarieven gelden.
- Het helpt als er weinig cash is. Zit het vermogen vast in een huis, dan voorkomt opvullen dat er erfbelasting betaald moet worden die er niet is.
- Voor de kinderen verandert er feitelijk weinig. Zij krijgen hun geld toch pas als ook je partner is overleden — behalve als er opeismomenten in je testament staan.
- Het kost niets om het op te nemen. Het is een keuze in de testamenttool, geen meerwerk.
Wat zijn de nadelen van een opvullegaat?
Er zijn er drie, en voor alle drie bestaat een oplossing die in hetzelfde testament staat. Juist omdat ze samen worden opgenomen, zijn het in de praktijk geen nadelen meer.
- Je partner kan hertrouwen. Dan deelt die nieuwe partner mee in een grotere taart, want een deel van jouw vermogen is via het legaat naar je langstlevende gegaan. De oplossing: een tweetrapsclausule op het legaat. Het recht van je partner eindigt bij hertrouwen en het bedrag gaat naar je kinderen.
- Bij een grotere erfenis pakt het ongunstig uit. Alles komt bij het tweede overlijden in één verkrijging per kind, en boven € 158.669 geldt 20 procent in plaats van 10 procent. De oplossing: dezelfde tweetrapsclausule splitst dat tweede moment in twee aparte verkrijgingen, elk met een eigen tariefschijf.
- Je verliest de lagere waardering. Haalt je partner het bedrag naar zich toe, dan is er over dat deel geen vordering meer die kan worden afgewaardeerd. De oplossing: niet verder opvullen dan nodig, en de ruimte uit de tabel hierboven gebruiken in plaats van de kale vrijstelling.
Zonder die twee clausules erbij is een opvullegaat dus eerder een risico dan een besparing. Dat is precies waarom wij ze standaard samen opnemen en niet als losse opties aanbieden.
Opvullegaat en de Belastingdienst
Richting de Belastingdienst werkt het eenvoudig: er is geen apart formulier en geen aparte procedure. Je partner geeft de gekozen verdeling op in de aangifte erfbelasting, samen met de rente die op de vorderingen van de kinderen wordt vastgesteld.
Wel is de timing belangrijk. De aangiftetermijn is voor overlijdens vanaf 2026 verruimd van acht naar twintig maanden. Binnen die termijn moet de keuze gemaakt zijn, en daarna ligt hij vast: je kunt er niet op terugkomen als later blijkt dat een andere stand gunstiger was geweest. Een renteafspraak die te laat wordt gemaakt of niet op het testament berust, ziet de Belastingdienst bovendien als schenking.
Een opvullegaat in je testament opnemen
Bij Thuisnotaris is het opvullegaat geen apart product maar een onderdeel van het testament, samen met de renteclausule en de tweetrapsclausule. Je bepaalt in de tool zelf hoe je testament eruitziet; wat de combinatie in jouw situatie doet, nemen we daarna telefonisch met je door in het controlegesprek dat bij de prijs inbegrepen zit.
Wil je uitgebreider advies van een erfrechtspecialist, dan kun je kiezen voor een begeleidingsgesprek van zestig minuten. Daarvoor geldt een eenmalige toeslag van € 99, ongeacht het aantal akten.
Veelgestelde vragen over het opvullegaat
Wat betekent opvullegaat?
Hoe bereken je een opvullegaat?
Hoeveel erfbelasting bespaar je met een opvullegaat?
Wat is een flexibel testament met opvullegaat?
Moet mijn partner het opvullegaat gebruiken?
Wanneer moet de keuze gemaakt zijn?
Tot slot
Een opvullegaat is geen besparing maar een schuif. Hij verplaatst erfbelasting van het eerste naar het tweede overlijden, en of dat gunstig uitpakt hangt volledig af van de twee andere schuiven ernaast: de renteclausule en de tweetrapsclausule.
Wat je vandaag vastlegt is dus niet de uitkomst, maar de speelruimte. Zorg dat alle drie de onderdelen in je testament staan, want wat er niet in staat kan je partner later niet alsnog inroepen. Welke stand in jouw gezin de beste is, bepaalt je partner later — en dat gaat goed zolang het op dat moment wordt uitgerekend in plaats van geschat.
