Tweetrapsclausule in je testament: zo werkt het

Een tweetrapsclausule zorgt dat wat je partner van jou erft niet bij een nieuwe partner belandt. Bij overlijden of hertrouwen gaat het door naar je kinderen.

Je wilt dat je partner na jouw overlijden niets tekort komt. Maar je wilt ook dat wat er dan nog over is uiteindelijk bij je eigen kinderen terechtkomt — en niet bij de nieuwe partner van je langstlevende, of bij diens kinderen. Dat zijn twee wensen die elkaar lijken te bijten.

De tweetrapsclausule lost dat op. Hij staat in vrijwel elk testament dat wij maken, en veel mensen komen de term pas tegen als ze hun concept doorlezen. Wil je het zelf vastleggen, dan kun je online je testament opstellen en het daarna telefonisch doornemen met een specialist.

De tweetrapsclausule in 3 minuten

In deze video laten we zien wanneer het recht van je partner eindigt en wat de clausule scheelt aan erfbelasting. Liever lezen? Hieronder staat alles uitgeschreven, met de bedragen van 2026.

Wat is een tweetrapsclausule?

Een tweetrapsclausule is een bepaling in je testament die in twee stappen werkt. Je partner krijgt een bedrag van jou — de eerste trap — maar onder de voorwaarde dat het recht daarop eindigt zodra een bepaalde gebeurtenis zich voordoet. Gebeurt dat, dan gaat het restant naar je kinderen: de tweede trap.

Het bijzondere zit in dat tweede moment. Je kinderen krijgen dat bedrag dan niet van je partner, maar van jóu. Juridisch slaan ze je partner als het ware over. Dat heeft gevolgen voor wie erover gaat, voor wat er met een nieuwe partner gebeurt, en voor de erfbelasting.

In vaktaal heet je partner de bezwaarde en je kinderen de verwachters. Het bedrag waarop de clausule rust, noemen we in de akte het tweetrapslegaat.

Waarop rust de clausule precies?

Niet op je hele nalatenschap, maar op het bedrag dat je partner extra naar zich toe haalt via het opvullegaat. Hoe groot dat bedrag is, staat vandaag nog niet vast: je partner bepaalt dat pas na jouw overlijden, met de kennis van dat moment. De clausule werkt dus over een bedrag waarvan de omvang later wordt ingevuld.

Dat is meteen het verschil met een klassiek tweetrapstestament, waarin de tweetrap over de hele erfenis loopt en de verdeling vooraf vastligt. In het verschil tussen een tweetrapstestament en een opvullegaat lees je hoe die twee zich tot elkaar verhouden.

Wat is het verschil met een tweetrapsmaking?

Een tweetrapsmaking is hetzelfde mechanisme, maar op een andere plek in je testament en met andere mensen. Staan er in jouw akte allebei, dan is dat geen fout: ze doen verschillend werk.

Kort gezegd: de tweetrapsclausule kijkt één generatie vooruit, de tweetrapsmaking twee. Wil je weten hoe die laatste je kinderen beschermt tegen de koude kant, dan lees je dat in het artikel over het onterven van aangetrouwde familie.

Wanneer eindigt het recht van je partner?

Het recht van je partner op het tweetrapslegaat eindigt in negen omschreven gevallen. Die lijst is in onze testamenten standaard en voor iedere klant gelijk. De eerste is het overlijden van je partner; de andere acht zijn er om het bedrag eerder veilig te stellen als dat nodig is.

1. Overlijden — het gewone geval. Het restant gaat naar je kinderen.
2. Hertrouwen of een geregistreerd partnerschap — tenzij er huwelijkse voorwaarden worden gemaakt én in stand gehouden waarin elke gemeenschap en elk verrekenbeding is uitgesloten, of je partner zekerheid stelt.
3. Een samenlevingscontract met een verrekenbeding over vermogen.
4. Een eigen bijdrage of vermogenstoets van overheidswege, waardoor je partner door het gelegateerde bedrag méér zou moeten betalen. De voorwaarde werkt dan zo ver als nodig is om de minimale eigen bijdrage te bereiken.
5. Een uitkering of voorziening bij ziekte, ouderdom of een lichamelijk, geestelijk of financieel gebrek, als het beëindigen van het recht tot een hogere uitkering of een lagere bijdrage leidt.
6. Bewind over de goederen van je partner, gecombineerd met permanente opname in een verpleeg- of verzorgingstehuis.
7. Ondercuratelestelling van je partner.
8. Faillissement, surseance of schuldsanering van je partner.
9. Afstand doen van het bezwaarde vermogen door je partner zelf.

Wat levert een tweetrapsclausule op aan erfbelasting?

De clausule zorgt dat het tweede overlijden in twee aparte verkrijgingen per kind uiteenvalt in plaats van één grote. Dat scheelt geld, omdat een kind per erfenis apart afrekent: elke keer opnieuw een eerste schijf van € 158.669 waarover 10 procent geldt, en pas daarboven 20 procent.

Zonder de clausule erven je kinderen bij het tweede overlijden alles in één keer van de langstlevende: hun eigen vordering op jouw nalatenschap plus het opgevulde bedrag plus wat je partner zelf naliet. Bij een eigen huis en een of twee kinderen schiet dat al snel door de grens heen.

Mét de clausule komt het opgevulde bedrag van jóu. Dat telt dus als een eigen verkrijging, met een eigen tariefschijf, náást wat de kinderen van de langstlevende krijgen. Hetzelfde geld, een lager tarief.

Het aantal kinderen bepaalt bijna alles

Dit is de kwalificatie die je nergens anders leest, en zonder die kwalificatie is elk bedrag misleidend. Het fiscale voordeel van de clausule bestaat volledig uit het vermijden van het tarief van 20 procent. Blijft elke verkrijging toch al onder € 158.669, dan valt er niets te vermijden.

Ter illustratie: een gezamenlijk vermogen van € 500.000, een langstlevende van 72 en vijftien jaar tussen beide overlijdens, waarbij het opvullegaat in alle gevallen tot de vrijstelling wordt gebruikt.

"Mensen denken bij een tweetrapsclausule meestal aan de nieuwe partner van hun langstlevende. Dat is ook de reden dat we hem ooit zijn gaan gebruiken. Fiscaal doet hij er vaak nog iets bovenop, zeker bij één of twee kinderen. Maar beloof niemand een vast bedrag: in een groot gezin is dat fiscale deel nul en blijft alleen de bescherming over. Die is er dan wel precies even hard."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Hoeveel het precies scheelt, hangt dus af van je vermogen, het aantal kinderen, de leeftijd van je langstlevende en hoeveel jaar er tussen de twee overlijdens zit. Het werkt bovendien samen met de renteclausule in je testament: die twee stel je nooit los van elkaar in.

Wat mag je partner wel en niet met het bedrag?

Je partner mag het bedrag gebruiken, maar niet wegschenken en niet aan iemand anders nalaten. Dat is het hele punt van de constructie: ruimte om van te leven, geen vrijheid om de bestemming te veranderen.

• Opmaken mag — maar als laatste. Je partner teert eerst het eigen vermogen op. Pas als dat op is, komt het bezwaarde bedrag aan de beurt. Je kinderen krijgen dus wat er dan nog over is, en dat kan nul zijn.
• Zekerheid stellen hoeft niet. Je partner hoeft het bedrag niet apart te zetten of te verpanden. Dat zou het leven onnodig ingewikkeld maken.
• Vervreemden kan niet. Het gelegateerde bedrag komt als zodanig niet voor overdracht aan derden in aanmerking.
• Bij testament erover beschikken mag beperkt. Je partner mag in een eigen testament wel bepalen hóe het bedrag over je kinderen verdeeld wordt, maar niet dát het naar anderen gaat.

Voor wie is dit het belangrijkst?

Voor iedereen met kinderen is de clausule zinvol, maar in drie situaties is hij het verschil tussen "goed geregeld" en "hopen dat het goed gaat".

• Als je langstlevende nog relatief jong is. Hoe meer jaren er tussen de twee overlijdens zitten, hoe groter de kans dat er een nieuwe relatie komt — en hoe meer het bedrag ondertussen is aangegroeid.
• Als er een kans op zorgkosten is. Een vermogenstoets of eigen bijdrage kan jaarlijks duizenden euro's kosten. De clausule haalt het bedrag dan uit de telling.
• Als je één of twee kinderen hebt en een vermogen van enige omvang. Dan weegt het fiscale effect zwaar, omdat de verkrijging per kind anders door de grens van € 158.669 schiet. Bij een groter gezin blijft de bescherming even waardevol, maar verdwijnt dat fiscale voordeel.

Veelgestelde vragen over de tweetrapsclausule

Tot slot

Een tweetrapsclausule is een van die bepalingen die in je testament nauwelijks opvallen, maar die bij het tweede overlijden het meeste verschil maken. Hij beschermt wat jij nalaat tegen een nieuwe partner, tegen een vermogenstoets en tegen een faillissement, en hij verlaagt tegelijk de erfbelasting doordat je kinderen in twee aparte verkrijgingen erven in plaats van één.

Het mooie is dat je er vandaag geen bedrag voor hoeft te kiezen. Je legt alleen vast dát de regeling er is; hoe groot het bedrag wordt, bepaalt je partner later. In het controlegesprek lopen we door wat de clausule in jouw gezin betekent, en welke andere onderdelen daarbij horen.