Pensioenimputatie

Pensioenimputatie verlaagt uw vrijstelling voor de erfbelasting met de helft van de waarde van uw nabestaandenpensioen. In 2026 houdt u minimaal € 213.915 over.

Na het overlijden van uw partner komt er veel op u af. En dan krijgt u ook nog te horen dat uw vrijstelling voor de erfbelasting lager uitvalt dan het bedrag dat overal genoemd wordt, zonder dat erbij staat waarom. De oorzaak is bijna altijd dezelfde: het nabestaandenpensioen dat u gaat ontvangen. Over dat pensioen betaalt u geen erfbelasting, maar het eet wel een deel van uw vrijstelling op. Hoeveel dat is, hangt af van uw leeftijd en van de hoogte van de uitkering. Wilt u het niet zelf uitzoeken, dan kunt u hulp bij de aangifte erfbelasting inschakelen. Hieronder leest u eerst precies hoe de rekensom werkt, met de bedragen van 2026.

Wat is pensioenimputatie?

Pensioenimputatie is de regel waarmee de Belastingdienst uw partnervrijstelling voor de erfbelasting verlaagt met de helft van de waarde van het nabestaandenpensioen of de lijfrente die u door het overlijden van uw partner krijgt. De regel staat in artikel 32 lid 2 van de Successiewet 1956. "Imputatie" betekent hier simpelweg: verrekenen met.

Let op het woord partner. De regeling geldt alleen voor de achterblijvende partner, want alleen die heeft een vrijstelling die hoog genoeg is om iets van af te halen. Voor kinderen, kleinkinderen of andere erfgenamen bestaat geen pensioenimputatie.

Waarom bestaat deze regeling?

De gedachte van de wetgever is dat de partnervrijstelling er is om de langstlevende verzorgd achter te laten. Krijgt u al een levenslange uitkering uit het pensioen van uw overleden partner, dan is een deel van die verzorging al geregeld. De wetgever vindt dan dat u minder vrijstelling nodig hebt. Omdat die uitkering ook maar deels uit het vermogen van uw partner komt, wordt slechts de helft meegeteld.

Over het pensioen zelf betaalt u geen erfbelasting

Dit wordt vaak door elkaar gehaald, dus voor de duidelijkheid: de uitkeringen zelf zijn vrijgesteld van erfbelasting. U betaalt er wel gewoon inkomstenbelasting over, net als over loon of AOW. De pensioenimputatie raakt uitsluitend de hoogte van uw vrijstelling voor de erfbelasting over de rest van de nalatenschap: het huis, het spaargeld, de beleggingen.

"Ik merk aan de keukentafel dat mensen hier schrikken, omdat ze denken dat ze belasting moeten betalen over hun pensioen. Dat is niet zo. Wat er gebeurt, is dat uw vrijstelling kleiner wordt. Bij de meeste nalatenschappen blijft de uitkomst daardoor gewoon nul euro erfbelasting."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Hoe berekent de Belastingdienst de pensioenimputatie?

De Belastingdienst rekent in drie stappen: de jaarlijkse uitkering wordt vermenigvuldigd met een leeftijdsfactor, daar gaat 30% latente inkomstenbelasting vanaf, en van wat overblijft wordt de helft op uw vrijstelling in mindering gebracht. U hebt dus maar twee gegevens nodig: het bruto jaarbedrag van uw uitkering en uw leeftijd op de dag van overlijden.

Stap 1: jaaruitkering maal de leeftijdsfactor

Een levenslange uitkering heeft geen vast eindbedrag, dus wordt hij omgerekend naar een waarde ineens. Dat gebeurt met een vaste factor uit het Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956. Hoe ouder u bent, hoe korter de uitkering naar verwachting loopt en hoe lager de factor.

Stap 2: 30% latente inkomstenbelasting eraf

Over elke pensioentermijn die u straks ontvangt, betaalt u inkomstenbelasting en premies. Dat geld krijgt u dus nooit netto in handen. De Belastingdienst houdt daar rekening mee met een vaste aftrek van 30%, de zogeheten latente inkomstenbelasting. Van de uitkomst van stap 1 blijft daardoor 70% over.

Stap 3: de helft daarvan gaat van uw vrijstelling af

Van dat nettobedrag telt precies de helft mee als imputatie. Dat bedrag trekt u af van de partnervrijstelling van € 828.035 (2026). Hoe hoog uw pensioen ook is, u houdt altijd recht op een minimale vrijstelling van € 213.915. In de praktijk wordt die bodem zelden gehaald: daarvoor moet uw jaaruitkering bij factor 10 boven de € 175.000 liggen.

Rekenvoorbeeld: wat kost de pensioenimputatie u?

Stel, uw partner overlijdt in 2026. U bent 62 jaar en gaat een nabestaandenpensioen van € 18.000 per jaar ontvangen. De imputatie komt dan uit op € 63.000 en uw vrijstelling op € 765.035.

1. Stap 1 — € 18.000 × factor 10 (leeftijd 60 tot 65) = € 180.000
2. Stap 2 — 30% latente inkomstenbelasting eraf: € 180.000 − € 54.000 = € 126.000
3. Stap 3 — de helft daarvan is de imputatie: € 63.000
4. Uw vrijstelling — € 828.035 − € 63.000 = € 765.035

Wat dat kost, hangt volledig af van de omvang van de erfenis. Blijft u onder de verlaagde vrijstelling, dan verandert er niets aan uw aanslag. Komt u erboven, dan betaalt u over het geïmputeerde bedrag 10% erfbelasting, het tarief van de eerste schijf tot € 158.669.

Bedragen afgerond op hele euro’s. De conclusie is nuchterder dan veel mensen verwachten: tot ongeveer zeven ton merkt deze partner helemaal niets van de pensioenimputatie. Pas daarboven kost het geld, en dan maximaal 10% van het geïmputeerde bedrag — in dit voorbeeld € 6.300. Wilt u uw eigen situatie doorrekenen, lees dan ook hoe u uw erfbelasting kunt berekenen.

Welke uitkeringen tellen mee en welke niet?

De imputatie geldt voor uitkeringen die u krijgt dóór het overlijden van uw partner en waarover geen erfbelasting wordt geheven. Dat zijn er drie soorten. Een lijfrente waarvan de premies destijds aftrekbaar waren telt mee, een lijfrente uit box 3 waarvan de premies niet aftrekbaar waren niet.

• Tellen mee — nabestaanden- en partnerpensioen uit een pensioenregeling, netto pensioen en netto lijfrente, lijfrenten waarvan de premies aftrekbaar waren, en periodieke uitkeringen uit een goudenhanddrukstamrecht.
• Tellen niet mee — de AOW en een uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet (Anw). Die hoeft u ook niet op te geven in de aangifte.
• Let op bij een uitkering ineens — krijgt u een bedrag ineens in plaats van een periodieke uitkering, dan gelden andere regels. Een uitkering uit een overlijdensrisicoverzekering is vaak juist wél belast, afhankelijk van wie de premie betaalde.

Een lijfrente die u al ontving en die door het overlijden omhooggaat, telt mee voor de verhoging. Uw pensioenuitvoerder kan u het exacte bruto jaarbedrag geven dat u in de aangifte moet invullen.

Wanneer bent u partner voor de erfbelasting?

Alleen wie partner is in de zin van de Successiewet krijgt de vrijstelling van € 828.035 — en dus ook te maken met de pensioenimputatie. Getrouwden en geregistreerd partners zijn dat automatisch. Voor samenwoners gelden strengere eisen dan de meeste mensen denken.

Woont u samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan bent u pas partner als u beiden meerderjarig bent, minstens zes maanden vóór het overlijden op hetzelfde adres staat ingeschreven, een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting hebt, geen bloedverwant in de rechte lijn bent en met niemand anders aan deze voorwaarden voldoet. Staat u al vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres ingeschreven, dan vervalt de eis van het contract.

Zonder die status valt u terug op de vrijstelling voor overige verkrijgers van € 2.769 en het tarief van 30 tot 40%. Dat verschil is vele malen groter dan welke imputatie ook. Wie samenwoont, doet er dus verstandig aan om tijdig een samenlevingscontract te regelen.

"De imputatie kost een partner hooguit een paar duizend euro. Het ontbreken van een notarieel samenlevingscontract kost er al snel tienduizenden. Ik zie dat verschil in de praktijk vaker dan me lief is, en die zes maanden kunt u niet achteraf repareren."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Kunt u pensioenimputatie voorkomen?

Nee. De imputatie volgt rechtstreeks uit de wet en is niet weg te regelen met een testament, een schenking of een andere constructie. Wel kunt u de erfbelasting eromheen gunstiger laten uitvallen, en dat is iets anders dan de imputatie zelf vermijden.

1. Reken met het juiste bedrag — vergeet de aftrek van 30% latente inkomstenbelasting niet. Wie die stap overslaat, geeft al snel enkele tienduizenden euro’s te veel aan imputatie op.
2. Gebruik de ruimte in het testament — met een opvullegaat en een rentebepaling kunt u sturen hoeveel van de nalatenschap bij de langstlevende terechtkomt en hoeveel bij de kinderen. Juist bij een verlaagde partnervrijstelling is die keuze relevant.
3. Schenk bij leven — wat uw partner tijdens het leven al heeft overgedragen, zit niet meer in de nalatenschap. Zie de tarieven en vrijstellingen erfbelasting in 2026.
4. Controleer uw partnerstatus — dit is de grootste knop waar u nog aan kunt draaien, en de enige die u echt vóór het overlijden moet omzetten.

Veelgestelde vragen over pensioenimputatie

Kort samengevat

Pensioenimputatie klinkt ingewikkelder dan het is. Uw nabestaandenpensioen blijft onbelast voor de erfbelasting, maar de helft van de contante waarde ervan gaat van uw partnervrijstelling af, met een ondergrens van € 213.915 in 2026. De rekensom is kort: jaaruitkering maal leeftijdsfactor, min 30%, gedeeld door twee. Voor de meeste nalatenschappen verandert er daarna niets aan de aanslag, omdat de verlaagde vrijstelling nog altijd ruim boven de waarde van de erfenis ligt.

Wordt het wel spannend, bijvoorbeeld bij een afbetaald huis met flinke overwaarde, dan is de aangifte de plek waar het verschil wordt gemaakt. Een verkeerd ingevulde pensioenwaarde of een vergeten aftrek van 30% kost u direct geld, en dat corrigeert de Belastingdienst niet voor u.

Bronnen: Successiewet 1956, Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956 en de toelichting van de Belastingdienst. Bedragen gecontroleerd op 17 oktober 2026.