Erfbelasting berekenen: rekentool en voorbeelden

Hoeveel erfbelasting je betaalt, hangt af van drie factoren:

• je relatie tot de overledene,
• de grootte van je erfenis,
• en je persoonlijke vrijstelling.

Partners en kinderen betalen het minst: 10% over de eerste €158.669 aan belast bedrag en 20% over het deel daarboven.

Broers, zussen en niet-verwanten betalen fors meer: 30% tot €158.669 en 40% over het deel daarboven.

De berekening gaat in drie stappen.

1. Eerst bepaal je je aandeel in de nalatenschap — dat is de totale waarde van alle bezittingen (spaargeld, beleggingen, woning, auto) minus de schulden (hypotheek, leningen).
2. Dan trek je jouw persoonlijke vrijstelling af — voor partners is dat €828.035 in 2026, voor kinderen €26.230.
3. Wat overblijft is het belaste bedrag. Daarover betaal je het tarief dat bij jouw categorie hoort.

Concreet voorbeeld: je bent kind en je erft €100.000 (na eventuele vruchtgebruikkorting). Na aftrek van je vrijstelling (€26.230) blijft €73.770 over. Bij het basistarief van 10% betaal je €7.377 erfbelasting. De Belastingdienst stuurt je na de aangifte een definitieve aanslag met het exacte bedrag.

• In 2026 mag je als partner €795.156 belastingvrij erven van je echtgenoot of geregistreerd partner.
• Kinderen en kleinkinderen hebben een vrijstelling van €25.187 per persoon.
• Zieke of gehandicapte kinderen krijgen een verhoogde vrijstelling van €63.836.
• Broers, zussen en alle overige erfgenamen hebben een veel lagere vrijstelling: slechts €2.658.
• ANBI-instellingen (goede doelen met een speciale status) betalen helemaal geen erfbelasting over wat zij ontvangen.

Deze bedragen indexeert de Belastingdienst elk jaar op basis van inflatie — ze stijgen dus licht mee met de stijging van de consumentenprijzen.

De partnervrijstelling is bijzonder hoog: bij de meeste nalatenschappen in Nederland betaalt de langstlevende partner daardoor helemaal geen erfbelasting. Pas als de nalatenschap boven de €795.156 uitkomt, gaat de partner belasting betalen over het meerdere. Dit maakt trouwen of een geregistreerd partnerschap fiscaal zeer voordelig ten opzichte van ongehuwd samenwonen, waar de partnervrijstelling niet geldt en je terugvalt op de veel lagere vrijstelling van €2.658.

Een huis erven: wat als je geen cash geld hebt?

Bij het erven van een huis telt de WOZ-waarde (Waardering Onroerende Zaken) mee als onderdeel van de nalatenschap. Een eventuele hypotheekschuld trek je af van deze woningwaarde; het verschil dat overblijft telt mee voor de erfbelasting.

Het liquiditeitsprobleem:
Het grootste probleem bij het erven van een woning is vaak een gebrek aan direct geld (liquiditeit). Je erft bijvoorbeeld een huis ter waarde van €350.000, maar er is weinig spaargeld. Hoe betaal je dan de erfbelasting?

De regelingen van de Belastingdienst:
Gelukkig stuurt de fiscus je niet direct het huis uit. Sinds 2026 hebben nabestaanden standaard **20 maanden de tijd** om de aangifte erfbelasting in te dienen. Dit geeft veel rust om keuzes te maken.

Als de definitieve belastingaanslag eenmaal op de mat valt en er is nog steeds geen cash geld (omdat het huis bijvoorbeeld nog te koop staat), kun je bij de Belastingdienst schriftelijk een betalingsregeling of uitstel van betaling aanvragen.

• Houd er rekening mee dat de standaard betalingsregeling maximaal **12 maanden** duurt.
• Staat de woning aantoonbaar te koop? Dan kan de Belastingdienst in overleg langduriger uitstel verlenen tot de woning is verkocht.

Let op de invorderingsrente:
Uitstel is helaas niet gratis. Zodra de wettelijke betaaltermijn van de aanslag verloopt en je hebt uitstel gekregen, berekent de Belastingdienst **invorderingsrente**. In 2026 bedraagt deze rente **4,3%**. Het is dus verstandig om het uitstel zo kort mogelijk te houden om onnodige extra kosten te voorkomen.

Wil je meer weten over de fiscale spelregels? In ons uitgebreide artikel gaan we dieper in op de mogelijkheden rondom een huis erven en erfbelasting.

Kleinkinderen hebben in 2026 exact dezelfde vrijstelling als kinderen: **€26.230** per persoon.

Dit biedt een interessant strategisch voordeel bij je nalatenschapsplanning. Door je erfenis niet alleen aan je kinderen maar ook aan je kleinkinderen na te laten, verdeel je het vermogen over meer personen — en elke persoon mag gebruikmaken van zijn of haar eigen vrijstelling.

Stel, je hebt 2 kinderen en 4 kleinkinderen. Als je de kleinkinderen elk €26.230 belastingvrij laat erven, gaat er in totaal **€104.920** extra volledig belastingvrij naar je familie. Dat is een aanzienlijke besparing.

Let wel op het tarief: In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, betalen kleinkinderen over het bedrag bóven hun vrijstelling een hoger tarief dan kinderen. Door een wettelijke opslag betalen zij **18%** over de eerste **€158.669** aan belast bedrag en **36%** over het deel daarboven. Het grote fiscale voordeel zit hem bij kleinkinderen dus met name in het slim benutten van die extra vrijstellingsbedragen.

Zonder testament erven kleinkinderen echter niet automatisch — de erfenis gaat dan volgens de wettelijke verdeling volledig naar je partner en je eigen kinderen. Je moet kleinkinderen dus expliciet opnemen in een testament om deze besparing te realiseren. Een notaris kan je adviseren over de beste verdeling voor jouw specifieke gezinssituatie en de fiscale gevolgen doorrekenen.

Ja, kinderen betalen erfbelasting over hun kindsdeel — ook als ze het geld nog niet daadwerkelijk in handen krijgen.

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner alle bezittingen, en krijgen de kinderen een niet-opeisbare vordering op die partner. Dit wordt ook wel het ‘papieren erfdeel’ genoemd.

Kort na het overlijden moet er al aangifte worden gedaan en wordt er erfbelasting berekend over dit papieren bedrag. Goed om te weten: de langstlevende partner is wettelijk verplicht om deze erfbelasting voor de kinderen voor te schieten. Dit bedrag wordt later in mindering gebracht op de vordering van de kinderen.

De vruchtgebruikkorting (met aftoppingsregel)
Omdat de kinderen hun erfdeel nog niet direct kunnen gebruiken (de langstlevende partner mag het immers opmaken), past de Belastingdienst een korting toe. De basisformule hiervoor is: erfdeel × 6% × de leeftijdsfactor van de langstlevende partner.

De wet stelt hierbij echter een harde grens: de korting mag **maximaal 50%** bedragen, omdat het fiscale kindsdeel nooit minder dan de helft waard mag worden.

Rekenvoorbeeld (2026):
Stel, je erft op papier €100.000 en je moeder is 65 jaar oud (bijbehorende leeftijdsfactor 10).

• De theoretische korting is: €100.000 × 6% × 10 = €60.000 (oftewel 60%).
• Vanwege de wettelijke grens wordt deze korting **afgetopt naar 50%** (€50.000).
• Je fiscale kindsdeel bedraagt dus: €100.000 – €50.000 = **€50.000**.
• Minus je persoonlijke kindvrijstelling (2026): – **€26.230**.
• Het belastbare bedrag is: **€23.770**.
• Bij het basistarief van 10% betaal je (of schiet je moeder dus voor) exact **€2.377** aan erfbelasting.

Ja, de Belastingdienst biedt meerdere mogelijkheden als je de erfbelasting niet in één keer kunt betalen.

Standaard extra tijd voor de aangifte (nieuw sinds 2026)
Sinds 1 januari 2026 heeft de overheid de regels versoepeld: nabestaanden krijgen standaard **20 maanden de tijd** (in plaats van de oude 8 maanden) om de aangifte erfbelasting in te dienen. Dit geeft gezinnen veel meer rust om bijvoorbeeld een woning te verkopen of keuzes te maken, nog vóórdat de definitieve belastingaanslag wordt vastgesteld.

Uitstel van betaling bij een geërfde woning
Als de definitieve aanslag eenmaal op de mat valt en je hebt geen cash geld omdat het vermogen vastzit in de stenen van een geërfde woning, kun je schriftelijk uitstel van betaling aanvragen.

• De standaardtermijn voor een betalingsregeling is maximaal **12 maanden**.
• Staat de woning aantoonbaar te koop? Dan kan de Belastingdienst in overleg een langere, flexibele regeling treffen totdat de overdracht bij de notaris heeft plaatsgevonden.

Let op de rente: Uitstel is helaas niet gratis. Zodra de normale betalingstermijn van de aanslag is verstreken, brengt de Belastingdienst **invorderingsrente** in rekening. In 2026 bedraagt deze rente **4,3%**. Het is daarom verstandig om het uitstel zo kort mogelijk te houden.

Betalingsregeling voor overige situaties
Ook voor andere erfenissen (waarbij het geld bijvoorbeeld vastzit in een onderneming of buitenlandse bezittingen) kun je een betalingsregeling aanvragen. Je kunt via een gemotiveerd verzoek aan de Belastingdienst vragen om in termijnen te betalen. Doorgaans wordt hierbij een betalingsplan van maximaal 12 maanden goedgekeurd.

Het is belangrijk om direct na ontvangst van de aanslag actie te ondernemen en uitstel aan te vragen. De Belastingdienst denkt graag met je mee, mits je zelf tijdig het initiatief neemt.

De vruchtgebruikkorting is een fiscale regeling voor kinderen die op papier erven, terwijl de langstlevende partner de hele erfenis in gebruik houdt.

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner alle bezittingen in eigendom, en krijgen de kinderen een niet-opeisbare vordering. Omdat kinderen dit geld nog niet daadwerkelijk in handen krijgen en er dus nog geen rente of nut van hebben, past de Belastingdienst een korting toe op de waarde van hun fiscale erfdeel. De basisformule hiervoor is: jouw erfdeel × 6% × de leeftijdsfactor van de langstlevende partner.

De leeftijdsfactor wordt bepaald door de leeftijd van de langstlevende op het moment van het overlijden. Volgens de officiële staffel is de factor bijvoorbeeld 13 bij een leeftijd van 50 tot 60 jaar, factor 11 bij een leeftijd van 60 tot 67 jaar, en factor 9 bij een leeftijd van 67 tot 72 jaar. Hoe jonger de langstlevende partner, hoe hoger de factor.

De wettelijke aftoppingsregel:
De wet stelt echter een harde grens aan deze korting. De vruchtgebruikkorting mag **maximaal 50%** van het erfdeel bedragen. Het fiscale kindsdeel kan dus nooit minder dan de helft van de oorspronkelijke waarde worden.

Concreet voorbeeld (2026):
Je erft op papier €120.000 en je moeder is 55 jaar oud (bijbehorende factor 13).

• De theoretische korting volgens de formule bedraagt: €120.000 × 6% × 13 = €93.600 (78%).
• Vanwege de wettelijke grens wordt deze korting **afgetopt naar 50%**: €60.000.
• Je belastbare fiscale erfdeel wordt hierdoor: €120.000 – €60.000 = **€60.000**.
• Minus je persoonlijke kindvrijstelling (2026): – **€26.230**.
• Het uiteindelijke belaste bedrag is: **€33.770**.
• Bij het basistarief van 10% bedraagt de verschuldigde erfbelasting exact **€3.377** (in plaats van de foutieve €121,30 die zonder de aftoppingsregel zou ontstaan). Dit bedrag wordt overigens door de langstlevende partner voorgeschoten.

Broers en zussen betalen aanzienlijk meer erfbelasting dan partners en kinderen. Ze vallen in een ongunstiger categorie met hogere tarieven en een veel lagere vrijstelling. De vrijstelling voor broers en zussen bedraagt slechts €2.658 in 2026.

Het tarief is 30% over de eerste €154.197 aan belast bedrag en 40% daarboven. Ter vergelijking: kinderen betalen 10% tot €154.197 en 20% daarboven — drie keer zo weinig.

Een concreet voorbeeld maakt het verschil duidelijk.

Stel je erft €50.000 van je broer. Na aftrek van je vrijstelling (€2.658) is het belaste bedrag €47.342. De erfbelasting: €47.342 × 30% = €14.203. Je houdt slechts €35.797 over van je erfenis. Had je als kind geërfd met dezelfde €50.000, dan was de berekening: €50.000 minus vrijstelling €25.187 = €24.813 belast. Erfbelasting: €24.813 × 10% = €2.481. Het verschil is enorm: €14.203 versus €2.481.

Daarom is het voor families belangrijk om goed na te denken over de verdeling in een testament en eventueel te schenken tijdens het leven.

Broers en zussen betalen aanzienlijk meer erfbelasting dan partners en kinderen. Ze vallen in een ongunstigere categorie met hogere tarieven en een veel lagere vrijstelling. De persoonlijke vrijstelling voor broers en zussen bedraagt slechts **€2.769** in 2026.

Het tarief is 30% over de eerste **€158.669** aan belast bedrag en 40% over het deel daarboven. Ter vergelijking: kinderen betalen 10% tot €158.669 en 20% daarboven — drie keer zo weinig.

Een concreet voorbeeld maakt het verschil in 2026 duidelijk:

Stel, je erft €50.000 van je broer of zus. Na aftrek van je vrijstelling (€2.769) is het belastbare bedrag €47.231. De verschuldigde erfbelasting bedraagt: €47.231 × 30% = **€14.169**. Je houdt uiteindelijk €35.831 over van de erfenis.

Had je ditzelfde bedrag van €50.000 als kind van de overledene geërfd? Dan was de berekening heel anders geweest: €50.000 minus de kindvrijstelling van €26.230 = €23.770 belastbaar bedrag. De erfbelasting is dan: €23.770 × 10% = **€2.377**.

Het verschil binnen de familie is enorm: **€14.169** (als broer/zus) versus **€2.377** (als kind).

Daarom is het voor families zo belangrijk om goed na te denken over de verdeling in een testament en eventueel al strategisch te schenken tijdens het leven om de hoge tarieven te omzeilen.