Testament

Kennisbank

›

Opeismomenten in je testament

Opeismomenten in je testament

Laatst bijgewerkt: 12-10-2026

Opeismomenten zijn situaties waarin je kinderen hun erfdeel eerder opeisen dan bij het overlijden van je partner. Een paar staan in de wet, de rest in je testament.

Het belangrijkste in het kort

Bij de wettelijke verdeling krijgt je partner alles. Je kinderen krijgen een geldvordering die pas opeisbaar is als ook je partner overlijdt.
De wet maakt die vordering ook eerder opeisbaar bij faillissement of schuldsanering van je partner (artikel 4:13 BW).
In je testament voeg je zelf momenten toe, zoals hertrouwen, curatele of langdurige zorg: de AWBZ- of Wlz-clausule.
Opeismomenten leg je vast als je online je testament opstelt, vanaf € 445, samen met je partner vanaf € 599.

Geschatte leestijd: 8 minuten | Laatst bijgewerkt: 12 oktober 2026

Opeismomenten: uitleg in 2 minuten

In deze video zie je welke opeismomenten al in de wet staan en welke je zelf in je testament zet. Liever lezen? Hieronder staat alles uitgeschreven, inclusief de zorgclausule die de eigen bijdrage van je partner kan verlagen.

Kindsdeel opeisen: wanneer mag dat eerder? · 1:59

Wat zijn opeismomenten?

Opeismomenten zijn de situaties waarin je kinderen hun erfdeel van jou kunnen opeisen terwijl je partner nog leeft. Normaal wachten ze daarmee tot jullie allebei overleden zijn. Welke extra momenten gelden, bepaal je grotendeels zelf als je een testament opstelt.

Waarom moeten kinderen wachten?

Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap, dan geldt bij je overlijden de wettelijke verdeling. Je partner krijgt alle bezittingen: het huis, de spaarrekening, de auto. Je kinderen erven wel, maar krijgen een geldvordering op je partner ter waarde van hun erfdeel.

Die vordering is in principe pas opeisbaar als ook je partner overlijdt. Zo kan je partner in het huis blijven wonen zonder de kinderen te hoeven uitbetalen. Wil je weten hoe dat vanuit je kind gezien werkt, lees dan wanneer je je kindsdeel kunt opeisen.

Wat betekent opeisen?

Opeisen betekent dat je kind zijn vordering laat uitbetalen. Het is een recht, geen plicht: je kind kiest zelf of het er gebruik van maakt. Doet het dat niet, dan blijft de vordering gewoon staan.

Welke opeismomenten staan al in de wet?

De wet kent drie momenten: het overlijden van je partner, het faillissement van je partner en de toelating van je partner tot de schuldsanering (Wsnp). Dat staat in artikel 4:13 van het Burgerlijk Wetboek.

Bij faillissement of schuldsanering kunnen je kinderen hun deel opeisen en meedoen als schuldeiser. Ze krijgen geen voorrang. Maar zonder dit opeismoment moesten ze wachten tot je partner overleed, en dan kon het geld al naar andere schuldeisers zijn gegaan. Eindigt de schuldsanering, dan wordt het deel dat nog niet is betaald weer niet-opeisbaar.

Hertrouwen en curatele staan niet in dit rijtje. Veel mensen denken van wel, maar die momenten gelden alleen als ze in het testament staan.

Situatie	Opeisbaar via de wet	Via je testament
Overlijden van je partner	Ja	Ja
Faillissement of schuldsanering	Ja	Ja
Hertrouwen of geregistreerd partnerschap	Nee, wel een wilsrecht	Als je het opneemt
Curatele	Nee	Als je het opneemt
Langdurige zorg met eigen bijdrage	Nee	Als je het opneemt

Welke opeismomenten zet je in je testament?

In je testament mag je extra opeismomenten toevoegen; artikel 4:13 BW staat dat uitdrukkelijk toe. De drie die het vaakst worden opgenomen zijn hertrouwen, curatele en langdurige zorg.

Als je partner hertrouwt

Trouwt je partner opnieuw in gemeenschap van goederen, of gaat hij of zij samenwonen en het vermogen delen, dan kan een deel van jouw erfenis bij de nieuwe partner terechtkomen. Met dit opeismoment kunnen je kinderen hun deel opeisen voordat dat gebeurt. Zo blijft jouw erfenis in de familie.

Zonder deze bepaling geeft de wet je kinderen bij hertrouwen alleen een wilsrecht. Ze kunnen dan goederen vragen ter waarde van hun vordering, maar je partner houdt daar meestal het vruchtgebruik van. Je kinderen worden eigenaar, maar krijgen geen geld in handen.

Als je partner onder curatele komt

Onder curatele beslist een curator over het geld van je partner. Met dit opeismoment kunnen je kinderen hun erfdeel dan opeisen, zodat hun deel niet langer onder het beheer van de curator valt.

Andere momenten

De wet laat je vrij om andere momenten te kiezen, zoals een vaste termijn na je overlijden. Dat komt minder vaak voor. Je partner moet dan op een vast moment kunnen betalen, ook als het geld in het huis zit. Bespreek zo'n keuze daarom altijd eerst.

Wat is de AWBZ- of Wlz-clausule?

De AWBZ- of Wlz-clausule is een opeismoment voor als je partner langdurige zorg nodig heeft. Eisen je kinderen hun erfdeel dan op, dan heeft je partner op papier minder vermogen. Dat kan de eigen bijdrage voor de zorg verlagen.

De AWBZ heet sinds 2015 de Wet langdurige zorg (Wlz). De oude naam AWBZ-clausule is blijven hangen; je komt ook verpleeghuisclausule tegen.

Waarom werkt het?

Het CAK berekent de eigen bijdrage met het inkomen en vermogen van twee jaar eerder. Vermogen boven een vrijgesteld bedrag telt mee. Zolang de vordering van je kinderen niet opeisbaar is, mag je partner die schuld niet aftrekken in box 3, zo staat het bij de Belastingdienst. Je partner lijkt fiscaal dus rijker dan hij of zij is.

Wordt de vordering opeisbaar, dan telt de schuld wél mee en daalt het vermogen waarmee het CAK rekent. Het effect zie je pas twee jaar later in de eigen bijdrage. Hoe het verder zit met zorgkosten, lees je in alles over de Wlz-zorgbijdrage en in het artikel over vermogen bij opname in een verzorgingstehuis.

Goed om te weten

Zodra de vordering opeisbaar is, geven je kinderen hem zelf op als bezitting in box 3. Bij een klein vermogen levert opeisen daarom weinig op. Een goede zorgclausule werkt alleen als het opeisen ook echt een lagere eigen bijdrage oplevert.

"Veel mensen denken dat hun kinderen bij hertrouwen vanzelf beschermd zijn. Dat is niet zo. De wet geeft dan een wilsrecht, geen geld. Wil je zeker weten dat je erfenis bij je eigen kinderen blijft, zet dat moment dan in je testament. Het is één zin, en hij voorkomt later veel discussie aan de keukentafel."
Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Je testament thuis voorbereiden

Je ontwerpt je testament online, in je eigen tempo, en neemt het daarna telefonisch door met een specialist van Thuisnotaris. Welke opeismomenten bij jouw gezin passen, bespreek je in dat gesprek. Pas daarna betaal je. Ondertekenen doe je in persoon bij een onafhankelijke notaris bij jou in de buurt. Eén akte kost vanaf € 445, samen met je partner vanaf € 599.

Start gratis ontwerp → Hoe het werkt

Gemiddeld een 9,3 op Klantenvertellen. Liever niet alleen? Kies dan voor hulp bij je testament.

Moeten je kinderen opeisen als het kan?

Nee. Een opeismoment geeft je kinderen het recht om hun deel op te eisen, geen plicht. Of het verstandig is, hangt af van de situatie.

Je partner moet betalen. Wat de kinderen opeisen, betaalt je partner uit. Zit het vermogen in het huis, dan kan dat betekenen dat het huis verkocht moet worden.
Je kinderen betalen box 3-heffing. Een opeisbare vordering geven ze op als bezitting in box 3; een niet-opeisbare niet.
De rente wordt ook opeisbaar. Staat er een renteclausule in het testament, dan kan de opgebouwde rente op hetzelfde moment worden opgeëist.
Overleg loont. Kinderen kunnen ook een deel opeisen, of afspreken dat het geld nog even blijft staan.

Opeismomenten en de renteclausule

Met een renteclausule in je testament groeit de vordering van je kinderen elk jaar met rente, tot maximaal 6 procent samengesteld. Die rente wordt pas opeisbaar als de vordering zelf opeisbaar wordt: bij een van de opeismomenten of bij het overlijden van je partner.

Daardoor werken de twee samen. Hoe langer de vordering blijft staan, hoe groter de schuld bij het tweede overlijden en hoe minder erfbelasting je kinderen dan betalen. Een opeismoment dat te vroeg wordt gebruikt, kan dat voordeel dus kleiner maken.

Veelgestelde vragen over opeismomenten

Kan een kind zijn kindsdeel opeisen met een testament?
Ja, als het testament daarvoor een opeismoment noemt en dat moment zich voordoet. Zonder zo'n bepaling moet een kind bij de wettelijke verdeling wachten tot ook de langstlevende ouder overlijdt, of tot die ouder failliet gaat of in de schuldsanering komt. Dat zijn de drie momenten uit artikel 4:13 BW. Een testament kan daar momenten aan toevoegen, zoals hertrouwen, curatele of opname in een zorginstelling. Welke dat zijn, staat in het testament van de ouder die als eerste overleed. Weet je niet of er een testament is, dan kun je dat navragen bij het Centraal Testamentenregister; de notaris die het testament heeft opgesteld, kan je daarna een afschrift geven. Staat er een opeismoment in en doet de situatie zich voor, dan eis je je deel schriftelijk op bij de langstlevende ouder. Je bent daar nooit toe verplicht: je kunt de vordering ook laten staan tot een later moment.
Wat gebeurt er met het kindsdeel als de langstlevende hertrouwt?
Dat hangt af van het testament. Staat hertrouwen erin als opeismoment, dan kunnen de kinderen hun kindsdeel opeisen zodra de langstlevende opnieuw trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat. Vaak geldt dat alleen als er geen huwelijkse voorwaarden worden gemaakt die het vermogen gescheiden houden. Zo voorkom je dat een deel van de erfenis via een gemeenschap van goederen bij de nieuwe partner terechtkomt. Staat er niets over in het testament, dan geeft de wet de kinderen bij hertrouwen een wilsrecht. Ze kunnen de langstlevende dan vragen goederen over te dragen ter waarde van hun vordering, meestal met vruchtgebruik voor de ouder. De kinderen worden dan eigenaar van bijvoorbeeld een deel van het huis, maar krijgen geen geld in handen. Wie zijn kinderen bij een nieuw huwelijk echt wil beschermen, neemt hertrouwen daarom op als opeismoment in het testament.
Kun je je kindsdeel opeisen bij opname in een verpleeghuis?
Alleen als het testament van je overleden ouder daarvoor een opeismoment bevat. Die bepaling heet de AWBZ- of Wlz-clausule, en soms ook verpleeghuisclausule. De wet zelf kent dit moment niet. Staat de clausule erin, dan kun je je kindsdeel opeisen zodra je ouder langdurige zorg nodig heeft waarvoor een eigen bijdrage geldt. Het doel is die eigen bijdrage te verlagen. Het CAK rekent met het inkomen en vermogen van twee jaar eerder. Zolang jouw vordering niet opeisbaar is, mag je ouder die schuld niet aftrekken in box 3. Wordt de vordering opeisbaar, dan telt de schuld wel mee en daalt het vermogen waarmee het CAK rekent. Het voordeel is dus pas na twee jaar zichtbaar, en het hangt af van hoeveel vermogen er is. Bij een klein vermogen kan opeisen weinig opleveren, terwijl je de vordering zelf wel in box 3 moet aangeven.
Moeten kinderen hun kindsdeel opeisen?
Nee. Een opeismoment geeft kinderen het recht om hun kindsdeel op te eisen, maar geen plicht. Ze mogen de vordering ook laten staan tot het overlijden van de langstlevende ouder, of maar een deel opeisen. Of opeisen verstandig is, hangt af van de situatie. Zit het vermogen van de ouder vooral in het huis, dan kan uitbetalen betekenen dat dat huis verkocht moet worden. Daarnaast geven kinderen een opeisbare vordering zelf op als bezitting in box 3, terwijl een niet-opeisbare vordering buiten box 3 blijft. Staat er een renteclausule in het testament, dan speelt ook mee dat de vordering met rente blijft groeien zolang hij staat. Dat kan bij het tweede overlijden erfbelasting schelen. Opeisen is dus vooral zinvol als er een concreet risico is, zoals een nieuw huwelijk, een faillissement of een hoge eigen bijdrage voor zorg. Overleg daarom eerst met elkaar voordat iemand opeist.
Wat is een niet-opeisbare vordering?
Een niet-opeisbare vordering is een bedrag waar je recht op hebt, maar dat je nog niet mag laten uitbetalen. Bij de wettelijke verdeling krijgen kinderen zo'n vordering op hun langstlevende ouder ter waarde van hun erfdeel. Ze zijn wel erfgenaam, maar het geld blijft bij de ouder tot een opeismoment zich voordoet, meestal het overlijden van die ouder. Voor de belasting heeft dat twee gevolgen. Kinderen hoeven de vordering niet op te geven in box 3, en de ouder mag de schuld daar niet aftrekken. Voor de erfbelasting bij het eerste overlijden telt de vordering lager mee dan het bedrag dat erop staat als er geen rente is afgesproken, omdat de kinderen moeten wachten. Hoeveel lager, hangt af van de leeftijd van de langstlevende ouder. Wordt de vordering later opeisbaar, bijvoorbeeld door hertrouwen of opname in een zorginstelling, dan verandert de behandeling in box 3 wel.
Gelden opeismomenten ook als je samenwoont?
Niet vanzelf. De wettelijke verdeling, met de vordering van de kinderen en de opeismomenten uit artikel 4:13 BW, geldt alleen voor getrouwde stellen en geregistreerde partners. Woon je samen zonder huwelijk of partnerschap, dan erft je partner zonder testament helemaal niets van jou, ook niet met een samenlevingscontract. Wil je je partner toch beschermen en je kinderen later laten erven, dan regel je dat in een testament. Daarin krijgt je partner bijvoorbeeld je bezittingen en krijgen je kinderen een vordering die pas later opeisbaar is. Omdat de wettelijke regeling dan niet geldt, moet je alle opeismomenten zelf in het testament opnemen, ook faillissement en schuldsanering. Hertrouwen, curatele en langdurige zorg horen daar net zo goed bij. Let daarnaast op de erfbelasting: alleen samenwoners die aan de voorwaarden voldoen, krijgen dezelfde partnervrijstelling als getrouwde partners.

Tot slot

Opeismomenten bepalen wanneer je kinderen hun erfdeel krijgen terwijl je partner nog leeft. De wet regelt alleen faillissement, schuldsanering en overlijden. Hertrouwen, curatele en langdurige zorg gelden alleen als ze in je testament staan.

Wat je vandaag vastlegt, is dus de bescherming die je kinderen later kunnen gebruiken. Ze zijn nooit verplicht om op te eisen, maar wat niet in je testament staat, kunnen ze later ook niet inroepen. Zet de momenten die bij jouw gezin passen er dus nu in.

Redactieraad & Kwaliteitswaarborg

De redactieraad van Thuisnotaris bestaat uit juristen met specialisaties in familierecht en notarieel recht. Onze redactie vertaalt complexe wetgeving naar begrijpelijke en toegankelijke informatie. Om de juridische diepgang te waarborgen, worden onze artikelen en modellen inhoudelijk geadviseerd door mr. Bart Lever, praktiserend notaris.

Extern adviseur: mr. Bart Lever, Notaris

Testamentonline vanaf € 445 Hulp nodig?