Samenlevingscontract of trouwen? Zo maak je de juiste keuze

Jullie wonen samen, of zijn dat van plan. En dan komt de vraag op tafel: leggen we het vast met een samenlevingscontract, of gaan we trouwen? Het voelt misschien als een romantische keuze, maar juridisch en financieel zit er een wereld van verschil tussen. Het bepaalt wie er van je erft, hoeveel belasting je partner betaalt, en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan.

In dit artikel zetten we samenlevingscontract en trouwen helder naast elkaar: erfrecht, belasting, kinderen, pensioen en kosten. Zo zie je precies wat bij jullie situatie past — zonder juridisch jargon.

Samenlevingscontract of trouwen: wat is het verschil?

Het verschil zit in hoeveel de wet automatisch voor je regelt. Trouwen is een wettelijke verbintenis die je meteen veel bescherming geeft: je wordt elkaars erfgenaam, je deelt in principe je vermogen, en bij een scheiding gelden vaste regels voor alimentatie en pensioen. Een samenlevingscontract is een notariële afspraak waarin jullie zelf bepalen wat je regelt — je houdt meer vrijheid, maar je moet bepaalde dingen (zoals erven van elkaar) apart vastleggen.

Kort gezegd: trouwen is een totaalpakket dat de wet voor je invult, een samenlevingscontract is maatwerk dat je zelf samenstelt. Allebei worden ze door veel stellen gekozen — het hangt af van wat jullie belangrijk vinden.

De belangrijkste verschillen op een rij

Deze tabel laat in één oogopslag zien wat trouwen automatisch regelt en wat je met een samenlevingscontract zelf vastlegt.

Erfenis: ben je automatisch elkaars erfgenaam?

Alleen als je getrouwd bent. Trouw je, dan ben je volgens de wet automatisch elkaars erfgenaam. Heb je een samenlevingscontract, dan is dat niet zo — de wet ziet je dan niet als erfgenaam. Overlijdt je partner zonder testament, dan gaat de erfenis naar diens familie (ouders, broers, zussen of kinderen), en niet naar jou.

Wil je als samenwoners tóch van elkaar erven, dan regel je dat met een testament. Veel stellen combineren daarom een samenlevingscontract met een testament: het contract regelt jullie samenleven, het testament regelt het erven. In je samenlevingscontract kun je daarnaast een verblijvingsbeding opnemen, waardoor gezamenlijke spullen automatisch naar de achterblijvende partner gaan. Hoe dat samenspel werkt, lees je in ons artikel over samenlevingscontract en testament.

"Het grootste misverstand dat ik tegenkom: samenwoners denken dat ze na een paar jaar 'vanzelf' van elkaar erven. Dat is niet zo. Zonder testament staat de langstlevende partner met lege handen, terwijl de familie van de overledene erft. Een samenlevingscontract én een testament samen voorkomt dat."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Belasting: maakt het uit voor de erfbelasting?

Voor de erfbelasting maakt het minder uit dan je denkt — als je het goed regelt. Getrouwde partners hebben automatisch recht op de hoge partnervrijstelling van €828.035 (2026): tot dat bedrag betaalt je partner geen erfbelasting. Het goede nieuws: samenwoners kunnen diezelfde vrijstelling krijgen.

Daarvoor gelden wel voorwaarden. Je hebt als samenwoner recht op de partnervrijstelling als je een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting hebt én minstens 6 maanden op hetzelfde adres staat ingeschreven. Voldoe je daar niet aan, dan ziet de Belastingdienst je als 'overige verkrijger': dan geldt een vrijstelling van slechts €2.769 en betaal je 30% tot 40% erfbelasting. Het verschil tussen wél en niet een notarieel samenlevingscontract is dus enorm.

Een samenlevingscontract regelt fiscaal dus bijna hetzelfde als een huwelijk, zonder dat je hoeft te trouwen. Wil je de exacte tarieven en vrijstellingen zien? Bekijk ons overzicht van de erfbelasting in 2026.

Kinderen: hoe zit het met ouderschap en gezag?

Ben je getrouwd als je kind wordt geboren, dan is je partner automatisch de juridische ouder en krijgen jullie samen het ouderlijk gezag. Bij samenwonen gaat dat niet vanzelf: de partner die niet bevallen is, moet het kind erkennen bij de gemeente. Dat kan al vóór de geboorte.

Sinds 1 januari 2023 krijgt de erkennende partner in de meeste gevallen automatisch ook het gezamenlijk gezag, tegelijk met de erkenning. Voor kinderen die vóór 2023 zijn erkend, moest het gezag nog apart worden aangevraagd. Twijfel je of het bij jullie goed geregeld is? Controleer dit dan, want zonder erkenning en gezag heeft je partner juridisch geen band met het kind.

Pensioen en uit elkaar gaan

Ook hier regelt trouwen meer automatisch. Voor het nabestaandenpensioen (partnerpensioen) geldt: bij getrouwde stellen is de partner meestal automatisch aangemeld. Als samenwoners moet je je partner vaak zelf aanmelden bij het pensioenfonds, en veel fondsen vragen daarbij om een notarieel samenlevingscontract. Check dus altijd de voorwaarden van je pensioenregeling.

Gaan jullie uit elkaar? Dan zijn de verschillen groot. Een huwelijk eindig je via een echtscheiding bij de rechter, met wettelijke regels voor partneralimentatie en het verdelen van pensioen. Een samenlevingscontract zeg je meestal gewoon op, zonder rechter. Alimentatie is er alleen als je dat zelf in het contract hebt afgesproken. Dat maakt een samenlevingscontract flexibeler, maar het betekent ook dat je zelf goed moet nadenken over wat er bij een breuk gebeurt.

Wat kost trouwen vergeleken met een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract is meestal goedkoper en sneller geregeld. Trouwen bij de gemeente kost gemiddeld tussen de €200 en €500 voor de ceremonie (sommige gemeenten hebben gratis trouwdagen), maar de werkelijke kosten lopen op met een feest, locatie en eventueel huwelijkse voorwaarden bij de notaris.

Een samenlevingscontract regel je bij Thuisnotaris online vanaf €499, inclusief het controlegesprek en het tekenen bij de notaris. Wil je trouwen én goed geregeld hebben dat je van elkaar erft, dan komt daar voor getrouwde stellen vaak nog een testament bij. Zo bekeken is een samenlevingscontract met testament voor veel samenwoners een complete en betaalbare oplossing.

Samenlevingscontract of trouwen: wat past bij jullie?

Er is geen 'beste' keuze — er is een keuze die bij jullie past. Trouwen is logisch als je maximale, automatische bescherming wilt en de verbintenis ook symbolisch belangrijk vindt. Een samenlevingscontract past als je flexibiliteit wilt, zelf wilt bepalen wat je regelt, en het luchtiger en goedkoper wilt houden.

Belangrijk om te weten: kies je voor een geregistreerd partnerschap als tussenvorm, lees dan ons artikel over samenlevingscontract of geregistreerd partnerschap. En wat je ook kiest: zorg dat het erven van elkaar goed geregeld is. Voor getrouwde stellen via een testament met slimme clausules, voor samenwoners via een samenlevingscontract én testament.

Veelgestelde vragen over samenlevingscontract of trouwen

Conclusie: maak een bewuste keuze

Samenlevingscontract of trouwen is geen kwestie van goed of fout, maar van wat bij jullie past. Trouwen regelt veel automatisch; een samenlevingscontract geeft je vrijheid en maatwerk tegen lagere kosten. Het belangrijkste verschil zit in het erfrecht: getrouwde stellen erven automatisch van elkaar, samenwoners hebben daarvoor een testament nodig.

Wat je ook kiest: zorg dat het goed op papier staat. Met een notarieel samenlevingscontract krijg je dezelfde fiscale partnervrijstelling als gehuwden, en met een testament regel je dat je partner ook echt van je erft.