Wettelijke termijn afhandelen erfenis

Bij een overlijden in 2026 heb je 20 maanden voor de aangifte erfbelasting, tegen 8 maanden bij een overlijden tot en met 2025. De overige termijnen bleven gelijk.

Na een overlijden krijg je van alle kanten te horen dat je "op tijd" moet zijn. Van de bank, van de Belastingdienst, van een familielid dat ergens iets heeft gelezen. Wat daarbij zelden wordt verteld: de wet kent geen enkele termijn waarbinnen een nalatenschap klaar moet zijn. Er bestaan alleen losse termijnen voor losse stappen, en die beginnen lang niet allemaal op de dag van overlijden.

De eerste praktische drempel is bijna altijd de bank: zonder bewijs van wie de erfgenamen zijn, blijft de rekening geblokkeerd. Daarvoor kun je online een verklaring van erfrecht regelen, zodat je niet eerst wekenlang op een afspraak hoeft te wachten. Hieronder staat per stap welke termijn echt bestaat, welke niet, en hoe lang het in de praktijk duurt.

Welke wettelijke termijnen gelden er na een overlijden?

Er gelden zes termijnen die er in de praktijk toe doen, en één daarvan is in 2026 ingrijpend veranderd: de aangiftetermijn voor de erfbelasting ging van 8 naar 20 maanden. Alle andere termijnen in het erfrecht bleven ongewijzigd.

Let op het verschil tussen een termijn die je verliest als je hem laat lopen en een termijn die alleen geld kost. De legitieme portie en de som ineens vervallen definitief. De aangifte erfbelasting vervalt niet: je betaalt belastingrente en uiteindelijk krijg je een ambtshalve aanslag.

Moet je binnen drie maanden kiezen of je de erfenis aanvaardt?

Nee. Er staat nergens in de wet dat je binnen drie maanden moet kiezen tussen aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Die keuze kent geen vaste deadline. Wat wél kan: een belanghebbende, meestal een schuldeiser of een mede-erfgenaam, vraagt de kantonrechter om jou een termijn te stellen (artikel 4:192 lid 2 BW). Pas als je díe termijn laat verlopen, geldt je stilzwijgen als zuivere aanvaarding.

De drie maanden die iedereen noemt, komen uit twee andere regels. In de eerste drie maanden na het overlijden mogen schuldeisers zich niet verhalen op de goederen van een nalatenschap die niet door alle erfgenamen zuiver is aanvaard (artikel 4:185 lid 1 BW). En aanvaardt een mede-erfgenaam beneficiair, dan word je geacht hetzelfde te doen, tenzij je binnen drie maanden na die wetenschap alsnog zelf kiest (artikel 4:192 lid 4 BW). Welke route voor jou verstandig is, leest je terug bij erfenis aanvaarden of verwerpen.

"Het hardnekkigste misverstand aan mijn tafel is die drie maanden. Mensen tekenen uit paniek iets wat ze beter hadden kunnen uitstellen. Neem rustig de tijd om eerst te weten wat erin zit, en vooral wat eraan vastzit."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Wat gebeurt er als je niets doet met een erfenis?

Niets doen is sinds 1 september 2016 géén aanvaarding meer. Je aanvaardt een nalatenschap pas zuiver wanneer je je ondubbelzinnig als erfgenaam gedraagt door goederen te vervreemden, te bezwaren of op andere wijze aan het verhaal van schuldeisers te onttrekken (artikel 4:192 lid 1 BW). Dat is de kern van de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden.

Wat telt wél als zuiver aanvaarden?

De auto van de overledene verkopen, de inboedel verdelen of geld van de erfrekening naar je eigen rekening overmaken: dat zijn beschikkingshandelingen. Je bent daarna persoonlijk aansprakelijk voor de schulden, ook als die hoger blijken dan het saldo.

Wat telt níet als zuiver aanvaarden?

De uitvaart regelen en betalen, de woning leeghalen voor de verhuurder, abonnementen opzeggen en een boedelbeschrijving laten maken. Dat zijn daden van beheer. Je houdt je keuze daarmee open.

Hoe lang duurt het afhandelen van een erfenis in de praktijk?

Een eenvoudige nalatenschap zonder woning en zonder conflict is meestal binnen 3 tot 6 maanden rond. Zit er een koopwoning in, dan loopt het door tot ongeveer 9 tot 18 maanden, omdat de verkoop en de levering de planning bepalen. Bij ruzie tussen erfgenamen of een beneficiaire vereffening kan het meerdere jaren duren.

De vier stappen die de doorlooptijd bepalen:

1. Erfgenamen vaststellen — de notaris raadpleegt het Centraal Testamentenregister en de basisregistratie personen. Reken op 2 tot 6 weken, langer als een erfgenaam in het buitenland woont.
2. Rekeningen deblokkeren — pas na de verklaring van erfrecht. Banken hanteren daarna doorgaans enkele werkdagen tot twee weken.
3. Bezittingen en schulden in kaart brengen — de taken van een executeur beginnen hier; zonder executeur doen de erfgenamen dit samen.
4. Verdelen en uitbetalen — pas als de aangifte erfbelasting is gedaan en duidelijk is wat er aan belasting af moet.

Een stap-voor-stap overzicht van alles wat er direct na een overlijden geregeld moet worden, staat in het stappenplan na overlijden.

Wanneer wordt een erfenis uitbetaald na overlijden?

Er bestaat geen wettelijke termijn voor de uitbetaling van een erfenis. In de praktijk gebeurt het meestal 6 tot 12 maanden na het overlijden: pas als de schulden en de erfbelasting bekend zijn, kan er veilig worden uitgekeerd. Keert een executeur eerder uit en blijkt er daarna een schuld te zijn, dan moet hij het geld terugvorderen.

Twee uitzonderingen zijn het vermelden waard. Een uitvaartverzekering keert vaak binnen enkele weken uit, buiten de nalatenschap om. En bij de wettelijke verdeling krijgen kinderen helemaal niets uitbetaald: zij krijgen een geldvordering op de langstlevende partner, die pas opeisbaar is bij diens overlijden of faillissement.

Hoe lang mag de notaris het geld vasthouden?

Zo lang als nodig is om verantwoord uit te kunnen keren, maar niet langer. Staat het geld op de derdengeldenrekening van de notaris en gebeurt er maanden niets, vraag dan schriftelijk om een tussentijdse verantwoording en een voorschot. Komt daar geen reactie op, dan kun je een klacht indienen bij de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie.

Hoe lang heb je recht op een erfenis?

Je erfgenaamschap zelf verjaart niet: je wordt erfgenaam op het moment van overlijden en dat blijf je. Maar de aanspraken die je daaruit kunt halen, kennen elk hun eigen vervaltermijn, en die zijn een stuk korter dan de twintig jaar die vaak wordt genoemd.

• Legitieme portie — binnen 5 jaar na het overlijden opeisen, of eerder als een belanghebbende je een redelijke termijn stelt (artikel 4:85 lid 1 BW).
• Som ineens voor verzorging of studie — binnen 9 maanden verklaren dat je hem wilt ontvangen; de rechtsvordering verjaart na 1 jaar (artikel 4:37 BW).
• Vruchtgebruik van de woning voor de partner — binnen 6 maanden aanspraak maken; voor overige goederen binnen 1 jaar (artikel 4:31 lid 2 BW).
• Opeisen van je erfdeel bij een al verdeelde nalatenschap — hier geldt de algemene verjaringstermijn van 20 jaar.

Wie onterfd is of vermoedt te zijn gepasseerd, kijkt dus naar vijf jaar, niet naar twintig. Wat je dan precies kunt opeisen, staat in je kindsdeel opeisen.

Hoe lang na het overlijden moet je naar de notaris?

Er is geen wettelijke termijn en er bestaat geen regel dat je binnen vier maanden moet beginnen. Je wordt ook niet gedagvaard als je wacht. De reden om toch snel te gaan is praktisch: zolang er geen verklaring van erfrecht is, blijven de rekeningen geblokkeerd, lopen de vaste lasten door en kan niemand namens de nalatenschap handelen.

Je hebt lang niet altijd een notaris nodig. Is er één erfgenaam, geen testament en een beperkt saldo, dan nemen veel banken genoegen met een uittreksel uit de basisregistratie personen en een eigen verklaring. Zijn er meerdere erfgenamen, is er een testament of moet er een woning op naam, dan is de verklaring van erfrecht in de praktijk onmisbaar.

"Wachten kost zelden rechten, maar bijna altijd geld. De hypotheek loopt door, de verzekering loopt door, en de woning staat intussen leeg. Dat is de echte reden om binnen een paar weken iets in gang te zetten, niet een termijn die er niet is."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Veelgestelde vragen over de termijnen bij een erfenis

Kort samengevat

De kern is geruststellend: er bestaat geen klok die aftelt naar een moment waarop je iets kwijtraakt doordat de erfenis "niet op tijd" is afgehandeld. Wat er wel is, zijn een handvol losse termijnen, waarvan de aangifte erfbelasting de enige is die je bij overschrijding direct geld kost. Sinds 2026 heb je daar 20 maanden voor in plaats van 8.

Wat wél haast heeft, is het deblokkeren van de rekeningen, want de vaste lasten lopen gewoon door. Begin daarom met de verklaring van erfrecht en neem daarna rustig de tijd voor de keuze tussen aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Die keuze kent geen deadline, tenzij de kantonrechter er een stelt.