Executeur testamentair

Een executeur is de persoon die je in je testament aanwijst om na je overlijden de erfenis af te wikkelen. Wettelijk krijgt hij 1% van de nalatenschap als loon.

Executeur: uitleg in 2 minuten

In deze video zie je wat er misgaat als er geen executeur is, wat een executeur doet en wanneer je beter een professional kiest. Liever lezen? Hieronder staat alles uitgeschreven, ook wat de video niet behandelt.

Wat is een executeur testamentair?

Een executeur testamentair is de persoon die na een overlijden de nalatenschap afwikkelt: hij beheert de bezittingen, betaalt de rekeningen en doet de aangifte erfbelasting. Je wijst die persoon zelf aan door een executeur te benoemen in je testament. Zonder testament is er dus ook geen executeur.

Sinds de erfrechtwijziging van 2003 heet de functie in de wet gewoon "executeur". Executeur testamentair is de oude naam, maar die wordt nog het meest gebruikt. Een executeur kan een van je erfgenamen zijn, iemand anders die je vertrouwt, of een professional zoals een notaris.

Hoe toont een executeur aan dat hij bevoegd is?

Met een verklaring van executele: een akte van de notaris waarin staat wie de executeur is en wat hij mag. De bank vraagt erom voordat de executeur de rekeningen van de overledene mag gebruiken. Voor de verkoop van een woning of de verdeling vragen instanties meestal de volledige verklaring van erfrecht. Lees meer over het verschil tussen een verklaring van erfrecht en een verklaring van executele.

Is een executeur testamentair verplicht?

Nee, een executeur is niet verplicht. Zonder executeur moeten alle erfgenamen de nalatenschap samen afwikkelen, en dat betekent dat ze over elke stap samen beslissen.

In de praktijk loopt dat vaak vast. Voor elke bankzaak, elke opzegging en de verkoop van het huis is ieders handtekening nodig. Woont een erfgenaam in het buitenland, is hij ziek of ligt hij dwars, dan staat alles stil. En juist op dat moment ontstaat ruzie.

Daarom raden we bijna altijd aan om een executeur te benoemen, ook als de verhoudingen in je familie goed zijn. Verhoudingen kunnen veranderen, en na een overlijden staat iedereen onder spanning.

Welke soorten executeurs zijn er?

Er zijn drie soorten executeurs: de begrafenisexecuteur, de beheersexecuteur en de executeur-afwikkelingsbewindvoerder. Ze verschillen in hoe ver hun bevoegdheid gaat, en welke het is, staat in het testament.

De sterren zijn geen wettelijke term, maar een vuistregel uit de praktijk. Staat er in het testament niets bijzonders over de bevoegdheden, dan is de executeur een beheersexecuteur. Dat is ook de vorm die in de meeste testamenten staat.

Wat doet een executeur testamentair?

Een executeur beheert de nalatenschap, betaalt de schulden en doet de aangifte erfbelasting. Is dat klaar, dan geeft hij de nalatenschap vrij aan de erfgenamen, die haar samen verdelen.

Beheer en boedelbeschrijving

De executeur begint met een overzicht van alle bezittingen en schulden, de boedelbeschrijving. Daarnaast zorgt hij dat er niets verloren gaat en dat de kosten niet onnodig oplopen.

• Praktische zaken. Huur, energie, telefoon en abonnementen opzeggen, en de post openen en beantwoorden.
• Bezittingen bewaken. De woning afsluiten, waardevolle spullen veilig opbergen en een plek zoeken voor huisdieren.
• Lopende rekeningen. Bijhouden wat er binnenkomt en wat er nog betaald moet worden.

Schulden betalen en spullen verkopen

De executeur betaalt de schulden uit de nalatenschap: de rekening van de uitvaart, openstaande facturen en belastingen. Ook keert hij de legaten uit die in het testament staan. Is er niet genoeg geld, dan mag hij spullen verkopen voor zover dat nodig is om de schulden te betalen. Dat doet hij in overleg met de erfgenamen. Zijn die het er niet mee eens, dan kan de kantonrechter toestemming geven.

Erfgenamen informeren

Een executeur heeft een informatieplicht, ook als die niet in het testament staat. Vraagt een erfgenaam om bankafschriften of om een stand van zaken, dan moet de executeur die geven. Hij hoeft niet bij elke stap uit zichzelf te rapporteren: het initiatief ligt bij de erfgenamen.

Aangifte erfbelasting

De executeur doet de aangifte erfbelasting voor alle erfgenamen samen. Voor overlijdens vanaf 2026 is daarvoor twintig maanden de tijd. In die aangifte worden vaak ook keuzes uit het testament gemaakt die de hoogte van de belasting bepalen. Hoe dat werkt, lees je in hoe de aangifte erfbelasting werkt.

Wat een executeur níét doet

Een beheersexecuteur verdeelt de erfenis niet. Hij zet de nalatenschap klaar, en daarna verdelen de erfgenamen samen. Alleen als het testament hem uitdrukkelijk die bevoegdheid geeft, als executeur-afwikkelingsbewindvoerder, regelt hij ook de verdeling.

"De meest gemaakte fout die ik zie, is een executeur die denkt dat hij de erfenis mag verdelen. Hij beheert, hij betaalt en hij doet de aangifte. Verdelen doen de erfgenamen samen, tenzij het testament het anders regelt. Wie dat verschil kent, voorkomt de helft van de ruzies."

Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris

Wie kies je als executeur?

De meeste mensen kiezen hun partner of een van hun kinderen als executeur. Dat werkt goed als de verhoudingen goed zijn en de nalatenschap overzichtelijk is.

Iedereen die je vertrouwt kan executeur worden, als hij op het moment van aanvaarden aan een paar eisen voldoet. Hij moet 18 jaar of ouder zijn, mag niet onder curatele of bewind staan, en mag niet failliet zijn of in de schuldsanering zitten. Kies bij voorkeur iemand die geduldig en nauwkeurig is: de afwikkeling duurt vaak maanden.

Reserve-executeur en meerdere executeurs

Benoem altijd een reserve-executeur. De executeur die je kiest, mag de taak namelijk weigeren, en kan ook vóór jou overlijden. Je kunt ook twee executeurs naast elkaar benoemen, bijvoorbeeld twee kinderen. Zijn die het onderling niet eens, dan beslist de kantonrechter.

Wanneer kies je een professionele executeur?

Een professionele executeur is verstandig als je spanningen in de familie verwacht, of als de nalatenschap ingewikkeld is, bijvoorbeeld door een eigen bedrijf of een huis in het buitenland. Denk aan een notaris, een advocaat of een erfrechtspecialist. Die staat neutraal tussen je erfgenamen en kent de regels, maar vraagt wel een vergoeding. Je kunt ook allebei kiezen: een van je kinderen samen met een professional. Moet een nalatenschap nu al worden afgewikkeld, dan kun je via ons een professionele executeur inschakelen.

Kan een executeur ook erfgenaam zijn?

Ja, een executeur kan tegelijk erfgenaam zijn, en dat komt zelfs het vaakst voor. Hij moet die twee rollen dan wel strikt gescheiden houden.

Als executeur handelt hij in het belang van de hele nalatenschap en van alle erfgenamen, niet van zichzelf. Wil hij zelf iets uit de nalatenschap overnemen, zoals het huis of de auto, dan heeft hij daarvoor de toestemming van de andere erfgenamen nodig. Openheid helpt: wie uit zichzelf afschriften en overzichten deelt, krijgt minder vragen en minder wantrouwen. Verwacht je dat een kind als executeur tussen zijn broers en zussen klem komt te zitten, kies dan voor een professional of voor een kind samen met een professional.

Wat kost een executeur testamentair?

Een executeur krijgt wettelijk 1% van de waarde van de nalatenschap als loon, tenzij het testament iets anders bepaalt. Je kunt in je testament ook een vast bedrag, een uurtarief of juist geen vergoeding afspreken.

Een voorbeeld: bij een nalatenschap van € 300.000 is het wettelijke loon € 3.000. Zijn er twee executeurs, dan delen ze dat bedrag. Het loon komt ten laste van de nalatenschap, dus niet van de executeur of van één erfgenaam. Familieleden zien er in de praktijk vaak van af. Een professionele executeur werkt meestal met een uurtarief; vraag vooraf een inschatting en maak afspraken over hoe de uren worden bijgehouden.

Wat zijn de nadelen van executeur testamentair worden?

Het grootste nadeel is de aansprakelijkheid: de Belastingdienst kan de executeur hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de erfbelasting, en erfgenamen kunnen hem aanspreken als hij zijn werk slecht doet.

• Fiscale aansprakelijkheid. Gaat er iets mis met de aangifte of de betaling van de erfbelasting, dan kan de Belastingdienst het bedrag bij de executeur persoonlijk halen.
• Zorgplicht. Verkoopt de executeur bijvoorbeeld een woning ver onder de marktwaarde, dan kunnen de erfgenamen hem aansprakelijk stellen. Van een professional wordt daarbij meer verwacht dan van een familielid.
• Tijd. Een gemiddelde afwikkeling duurt maanden, en met een woning of een bedrijf in de nalatenschap vaak langer dan een jaar.
• Spanning. Wie executeur én erfgenaam is, staat tussen zijn eigen belang en dat van zijn familie. Dat is in een periode van rouw zwaar.

Die risico's zijn te beperken. Een executeur kan een notaris om hulp vragen, of hulp bij de aangifte erfbelasting inschakelen, zodat juist het onderdeel met de grootste aansprakelijkheid goed gaat.

Wie controleert de executeur testamentair?

De erfgenamen controleren de executeur. Ze mogen op elk moment informatie opvragen, en aan het eind legt de executeur rekening en verantwoording af.

In die eindverantwoording laat de executeur zien wat hij heeft ontvangen, betaald en verkocht. Schrijft het testament ook tussentijdse verantwoording voor, dan moet hij die geven. Weigert een executeur verantwoording af te leggen of doet hij zijn werk niet goed, dan kan een erfgenaam de kantonrechter vragen hem te ontslaan. De taak van de executeur eindigt verder als zijn werk klaar is, als hij overlijdt of ongeschikt wordt, of als de nalatenschap moet worden vereffend.

Benoemd als executeur? Zo pak je het aan

Ben je in een testament benoemd tot executeur, dan beslis je eerst of je de taak aanvaardt. Daarna volgen vijf vaste stappen.

1. Beslis of je aanvaardt. Je bent niet verplicht executeur te worden. Weiger je, dan neemt de reserve-executeur het over, of anders regelen de erfgenamen het samen.
2. Laat je bevoegdheid vastleggen. De notaris maakt een verklaring van executele of een verklaring van erfrecht waarin jij als executeur staat. Daarmee kun je bij de bank terecht.
3. Maak de boedelbeschrijving. Breng alle bezittingen en schulden in kaart. Dat overzicht hebben de erfgenamen ook nodig om te beslissen of ze de erfenis aanvaarden of verwerpen.
4. Regel de lopende zaken en betaal de schulden. Zeg op wat moet worden opgezegd, betaal de rekeningen en keer de legaten uit.
5. Doe de aangifte erfbelasting. Voor overlijdens vanaf 2026 binnen twintig maanden, voor alle erfgenamen samen.
6. Leg verantwoording af. Laat de erfgenamen zien wat je hebt gedaan en geef de nalatenschap vrij, zodat zij kunnen verdelen.

Een executeur benoemen in je testament

Een executeur benoem je in je testament, en alleen daar. Een handgeschreven codicil kan dat sinds 2003 niet meer.

Bij Thuisnotaris kies je je executeur in de testamenttool. Dat mag iemand uit je gezin zijn, maar ook iemand daarbuiten. Welke bevoegdheden die executeur krijgt en of een reserve-executeur verstandig is, nemen we daarna telefonisch met je door in het controlegesprek met een specialist, dat bij de prijs inbegrepen zit. Wil je uitgebreider advies van een erfrechtspecialist, dan kun je kiezen voor een begeleidingsgesprek van zestig minuten, tegen een eenmalige toeslag van € 99.

Veelgestelde vragen over de executeur

Tot slot

Een executeur is geen verplichting, maar wel de beste manier om te voorkomen dat je erfgenamen na je overlijden over elke handtekening moeten onderhandelen. Hij beheert, betaalt en doet de aangifte; het verdelen blijft bij je erfgenamen.

Kies iemand die je vertrouwt en die het werk aankan, benoem een reserve, en kies voor een professional als je spanning in de familie verwacht of je nalatenschap ingewikkeld is. Leg het vast in je testament, want wat daar niet in staat, kan later niemand meer regelen.