Voogdij regelen: via het gezagsregister of je testament?

Voogdij regel je op twee manieren: kosteloos door een voogd aan te wijzen in het gezagsregister van de rechtbank, of door hem te benoemen in je testament. Beide routes zijn juridisch geldig en leiden tot hetzelfde resultaat voor de zorg over je kind. Het verschil zit in wat je er verder bij kunt regelen. Het register legt alleen de naam van de voogd vast. In een testament kun je daarnaast een reserve-voogd aanwijzen, bepalen wie de erfenis van je kind beheert en tot welke leeftijd, wensen over de opvoeding opnemen en de regeling laten gelden voor kinderen die later geboren worden. Doe je niets, dan bepaalt de rechter na jullie overlijden wie voogd wordt. Vraag de persoon die je op het oog hebt altijd eerst zelf: niemand is verplicht de voogdij te aanvaarden, en een benoeming die als verrassing komt wordt vaker geweigerd dan je denkt.

Gezag is de overkoepelende term en voogdij is gezag dat bij iemand anders dan een ouder ligt. Oefenen de ouders het uit, dan spreken we van ouderlijk gezag. Komt datzelfde gezag bij een niet-ouder te liggen, bijvoorbeeld omdat beide ouders zijn overleden, dan heet het voogdij. De bevoegdheden zijn in de kern hetzelfde: de voogd beslist over school, medische zorg, woonplaats en alle andere zaken die een ouder anders zou beslissen. Er is wel een verschil in onderhoudsplicht, want een voogd is niet automatisch financieel onderhoudsplichtig zoals een ouder dat is. Overlijdt er maar één van twee ouders met gezamenlijk gezag, dan is er geen voogdij nodig: de andere ouder krijgt dan automatisch het volledige gezag, zonder tussenkomst van de rechter. Voogdij komt dus pas in beeld als er niemand meer is die het ouderlijk gezag kan uitoefenen, en dat is precies het scenario waarvoor je vooraf iets vastlegt.

Niemand wordt automatisch voogd. Overlijden beide ouders en is er geen voogd aangewezen, dan bepaalt de rechter wie het gezag krijgt. De rechter kijkt daarbij naar wat het beste is voor het kind, maar kent je familie en je verhoudingen niet zoals jij die kent. Grootouders, een broer of zus of de peetouders hebben geen voorrang en geen automatisch recht. Heb je wél een voogd aangewezen, in je testament of in het gezagsregister, dan vraagt de griffier van de rechtbank die persoon of hij de voogdij wil aanvaarden. Ook dan is het geen automatisme, want weigeren mag. Daarom is een reserve-voogd zo nuttig: valt je eerste keuze af, dan ligt er meteen een tweede naam klaar en hoeft de rechter alsnog niet te kiezen. Een reserve kun je alleen in een testament aanwijzen, niet in het gezagsregister.

Ja, een voogd aanwijzen in het gezagsregister van de rechtbank is kosteloos. Rijksoverheid noemt die route expliciet naast het testament en vermeldt erbij dat registratie in het gezagsregister gratis is. Voor veel ouders is dat een prima eerste stap, zeker als er nog geen vermogen van betekenis is. Houd wel in gedachten wat je daarmee níét regelt. De gratis route legt uitsluitend de naam van de voogd vast. Er staat niets in over wie de erfenis van je kind beheert, niets over een reserve-voogd, niets over kinderen die later geboren worden en niets over je wensen rond de opvoeding. Loopt er wel vermogen mee, bijvoorbeeld een huis of een overlijdensrisicoverzekering, dan loont het om beide onderdelen in één testament vast te leggen. De voogdijbepaling kost daarin niets extra, want die zit bij het testament inbegrepen.

Voor het vastleggen van een voogd in het gezagsregister werkt de Rechtspraak met DigiD, zodat je je aanwijzing digitaal kunt indienen zonder naar een balie te gaan. Je identificeert je met DigiD en legt vast wie je als voogd aanwijst. Controleer op rechtspraak.nl welke route op dit moment geldt, want de digitale diensten van de Rechtspraak worden regelmatig aangepast. Voor een testament werkt het anders. De voorbereiding kan volledig digitaal: je ontwerpt je testament online en neemt het telefonisch door met een specialist. Het ondertekenen zelf kan niet digitaal, dat doe je in persoon bij een onafhankelijke notaris. Dat is geen beperking van Thuisnotaris maar een wettelijke eis voor testamenten, bedoeld om te waarborgen dat jij het echt zelf bent die tekent en dat je begrijpt wat je vastlegt. Het blijft bij één afspraak, bij een notaris bij jou in de buurt.

Ja, een aanwijzing in het gezagsregister kun je altijd wijzigen of intrekken. Je zit nooit vast aan een eerdere keuze, en dat is maar goed ook: verhoudingen veranderen, mensen verhuizen naar het buitenland en soms blijkt de persoon die je ooit aanwees achteraf toch niet de beste keuze. Loop de aanwijzing daarom eens in de paar jaar na, en zeker na een scheiding, een verhuizing of de geboorte van een volgend kind. Let op wanneer je zowel in het register als in je testament een voogd hebt staan: wijk die namen van elkaar af, dan geldt de meest recente vastlegging. Pas ze dus allebei aan, anders ontstaat er na je overlijden discussie over welke keuze de jouwe was. Heb je je voogdij in een testament staan, laat de wijziging dan via de notaris lopen: een testament wijzig je niet zelf, maar met een nieuwe akte die het oude herroept.

Nee, voogdij hoeft niet per se via de notaris. Een voogd aanwijzen in het gezagsregister kan kosteloos en zonder notaris, en die aanwijzing is net zo geldig als een benoeming in een testament. De notaris is wél nodig zodra je meer wilt vastleggen dan alleen de naam van een voogd. Een reserve-voogd, het beheer van de erfenis van je kind tot een leeftijd die jij kiest, wensen over de opvoeding en een regeling die ook geldt voor toekomstige kinderen: dat kan alleen in een testament, en een testament is uitsluitend rechtsgeldig als notariële akte. Bij Thuisnotaris bereid je dat online voor, bespreek je het telefonisch met een specialist en onderteken je in één afspraak bij een onafhankelijke notaris bij jou in de buurt. Je betaalt pas na dat controlegesprek, dus het ontwerpen zelf is vrijblijvend.

Dat hangt ervan af of je samen met de andere ouder het gezag had. Overlijdt er één van twee ouders met gezamenlijk gezag, dan krijgt de achterblijvende ouder automatisch het volledige gezag. Dat gaat vanzelf en hoeft niet langs de rechter. Overlijden jullie allebei, dan treedt de voogdij in werking. Heb je een voogd aangewezen in je testament of in het gezagsregister, dan vraagt de griffier van de rechtbank die persoon of hij de benoeming aanvaardt. Heb je niemand aangewezen, dan bepaalt de rechter wie voogd wordt. Had maar één ouder het gezag en overlijdt die, dan beslist de rechter eveneens; de andere ouder kan dan zelf om het gezag verzoeken. Ook als je een voogd hebt aangewezen kan die andere ouder dat doen, binnen één jaar na het begin van de voogdij. Leg je keuze dus vast, in welke van de twee routes dan ook.

Een testament met daarin de voogdij kost bij Thuisnotaris vanaf €445 in 2026, en samen met je partner vanaf €599. De voogdijbepaling zelf kost niets extra: het is een onderdeel van het testament dat je toch al opstelt, net als het bewind over de erfenis van je kind. Bij een traditionele notaris ligt het landelijk gemiddelde rond €646 voor één testament en €995 voor twee, volgens de cijfers van goedkoopstenotaris.nl met peildatum 11 februari 2026. In de prijs van Thuisnotaris zit het telefonische controlegesprek met een specialist, het ondertekenen bij een onafhankelijke notaris bij jou in de buurt en de inschrijving in het Centraal Testamentenregister. Je betaalt pas na het controlegesprek, dus ontwerpen kan vrijblijvend en je zit nergens aan vast. Wil je alleen een voogd aanwijzen zonder testament, dan is het gezagsregister gratis, maar dan regel je het geld van je kind dus niet.

Zolang je kind minderjarig is, beheert de wettelijk vertegenwoordiger de erfenis: de ouder met gezag of de voogd. Een minderjarige mag een erfenis ook niet zelf aanvaarden of verwerpen; dat doet zijn wettelijk vertegenwoordiger, en voor verwerpen is toestemming van de rechtbank nodig. Vanaf de achttiende verjaardag stopt dat beheer van rechtswege en beslist je kind volledig zelf over het geld. Het kan de hele erfenis dan direct opeisen. Wil je dat anders, dan stel je bewind in via je testament en wijs je zelf een bewindvoerder aan, met een eindleeftijd die jij bepaalt. Veel ouders kiezen 23 of 25 jaar. Ben je gescheiden en heeft je ex het gezag, dan beheert je ex straks dat geld; ook dat verleg je met bewind in je testament, door zelf een bewindvoerder aan te wijzen die jij vertrouwt.